.jpg)
Çanakkale muharebelerinden sonra 1916 yýlýnda inþa edilen bir abidenin fotoðraflarý Avustralya Savaþ Müzesi’nde ortaya çýktý.
Abide niçin dikilmiþti?
25 Nisan 1915 çýkarmasýndan sonraki kara muharebelerinden bir netice alamayan itilaf kuvvetleri, Aðustos 1915’te Suvla Körfezi taraflarýndan yeni bir çýkarma planlamýþlardý. Bu çýkarma esnasýnda Türk askerlerini yerinde tutmak ve Suvla taraflarýna asker kaydýrýlmasýný önlemek maksadýyla Arýburnu cephesindeki Anzak askerleri genel bir taarruza geçmiþlerdi.
Kanlýsýrt, Conkbayrý’na çýkan hatta bir tepedir. 25 Nisan günü burada cereyan eden savaþlar neticesinde 2000 þehidin kanýyla sulanmýþ ve kandan bir sýrt haline gelmiþtir. O gün bu sýrta Kanlýsýrt adý verilmiþtir.
6-7 Aðustos 1915 tarihindeki bu genel taarruz Anafartalar ve Kanlýsýrt’ta yoðunlaþmýþ ve o gün binlerce Türk askeri cepheyi tutmak için göðsünü vatana siper etmiþ ve þehit olmuþtu. Kanlýsýrt Muharebesi olarak bilinen bu savaþta, sadece burada 1520 þehit verilmiþ ve 4750 asker yaralanmýþtý.
Avustralya savaþ tarihçileri o günü anlatýrken, Türk askerinin cesaretini hayranlýkla yad etmekte ve “…gerçekten de, Kanlýsýrt’ý kahramanca savundular” demektedirler.
Suvla Körfezi çýkarmasýndan da bir netice alamayan itilaf kuvvetleri Çanakkale’nin geçilemeyeceðini anlayarak Ocak 1916 da yarýmadayý terk ettiler.
Kanlýsýrt’taki bu müthiþ kahramanlýðýn hatýrasýna Türk askerleri tarafýndan “Düþmaný bu noktadan ileriye geçirmedik” diyerek bir abide dikildi.
Abide hakkýnda bilgiler
Çanakkale savaþý harp sahalarýna dair en detaylý çalýþma Þevki Paþa’nýn 1916 yýlýnda hazýrladýðý oldukça detaylý olan haritadýr. Bu haritada her iki tarafýn siperleri, mevzileri, anýtlarý ve þehitlikler detaylý olarak gösterilmiþtir. Bu gün Gelibolu yarýmadasýnda yeni yeni düzenlenen þehitliklerde bu harita esas alýnmaktadýr.
Kanlýsýrt’taki bu abide’nin tam yeri Þevki Paþa tarafýndan iþaretlenmiþtir. Ayný haritada Çataldere’de de bir anýt olduðu anlaþýlmaktadýr.
Çanakkale harp sahalarý alanýnda ilk çalýþmalarda bulunan rahmetli Ramazan Eren, ‘Çanakkale Kahramanlarý’ adlý kitabýnda bu abidenin kitabesi olduðunu söylediði bir metne yer vermektedir:
Kanlýsýrt – Þehitler Abidesi Kitabesi
Ýngilizlerin 38'liðe kadar mermi atan gemisi, bombasý ve çivi saçan tayyaresi, yeraltýndan lâv püsküren lâðýmý, yeryüzünden ateþ ve çelik fýrlatan obüs ve bombasý vardý.
Türk'ün ancak bir Allah'ý vardý. Bir de fedasýndan çekinmediði hayatý ile kaný.
Türk'ün zoru Ýngiliz'i kaçýrdý. Kaçan Ýngiliz. Kalan Türk'e þeref ve þan býraktý.
Bunu en çok þu sýrtta gömülmüþ kalmýþ binlerce kahramana borçlu olduðunu unutma.
Ey zair! (Ziyaretçi!)
Bu hatýrayý muvaffakiyet, yiðit Türk þehitlerine 16. Fýrka'nýn cephenin en kanlý noktasýnda þükran ve ihtiram niþanesidir.
Hülâsa, 125 rakýmlý Þüheda Tepesi üstünde bu þehitlik þimdi yoktur. Burada gömülü þehitlerimiz 19. ,16. ve 2. Tümenlere baðlý birliklerin kahramanlarý idi.
Foroðrafý kim çekti?
1919 yýlýnda, içersinde meþhur Charles Bean’in de bulunduðu Avustralya tarih komisyonu Gelibolu Yarýmada’sýnda oldukça detaylý bir çalýþma yapmýþtýr. Kanlýsýrt Þehitler Abide’sinin ortaya çýkan bu fotoðrafý da bu komisyon tarafýndan çekilmiþ ve bu güne ulaþmýþtýr. Bu fotoðraf Australian War Memorial de G01752 numarasýyla kayýtlýdýr.
Kanlýsýrt Þehitler Abidesini kim niçin yýktý?
Türk askeri Çanakkale’de yazdýðý kahramanlýk destanýna raðmen, 1.Dünya savaþý sonunda maðlup kabul edilmiþ ve buna göre bir muameleye tabi olmuþtur.
Mondros mütarekesi ve 1918 de Lozan Antlaþmasýyla Boðazlarýn kontrolü ve dolayýsýyla Gelibolu Yarýmadasý harp sahalarý Ýngilizlerin yönetimine ve insafýna terkedilmiþtir. 1936 yýlýna kadar bu böyle devam etmiþtir.
Çanakkale’yi geçememenin ukdesi içinde kalan Ýngilizler Mondros Mütarekesi ve Lozan Antlaþmasý ile harp sahalarýna, ellerini kollarýný sallayarak girince ilk iþlerinden biri, savaþtan hemen sonra yapýlan Türk abidelerini dinamitle patlatmak olmuþtur. Dinamitle patlatýlan bu abidelerin parçalarýný memleketlerine yýlbaþý hediyesi olarak göndermiþlerdir.
Bu yýkýmdan kurtulan tek abide Kireç tepe Jandarma Anýtý’dýr. O da cepheye uzak ve sapa bir noktada olmasý sebebiyle muhtemelen gözden kaçýrýlmýþtýr.
Kanlýsýrt Þehitler Abidesinin yerinde bu gün ne var?
Abidenin yerinde bu gün boþ bir alan var. Öylesine tahrip edilmiþ ki temellerinden dahi eser kalmamýþ. Fakat tam yerini tespit edebilmek için elde yeterince kaynak mevcut.
Ýlk olarak abidenin eldeki fotoðrafý yer tespitine imkân tanýyacak detaylar içeriyor. Özellikle abidenin arka planýndaki tepelerin kývrýmlarý yer tespiti için önemli bir kaynak durumundadýr. Bu fotoðraf elimize geçer geçmez hemen yer tespiti için Kanlýsýrt’a gittik ve anýtýn yer tespitini saðlayacak fotoðraflar çekmeye çalýþtýk. Fotoðraflarý görmek için >>týklayýnýz<<
Ýkinci olarak, abidenin yeri Þevki Paþa haritasýnda net olarak iþaretlenmiþtir. Harita uzmanlarý buradan hareketle tam bir tespitte bulunabilirler.
Abideyi tekrar dikmek þehitlerimize bir borç deðil mi?
Gelibolu Yarýmadasý yeniden düzenlenir ve her yýl yeni yeni þehitlikler inþa edilirken, böyle önemli bir abidenin tekrar dikilmesi gerekmez mi? Kanlýsýrt’ý kanlarýyla sulayan, gövdelerini vatan için siper eden binlerce þehidimizin hatýrasý olan bu abide tekrar kendisini dikecek olan vefalý elleri bekliyor.
Basri Emin Sütlü / duryolcu.com
|
.jpg)
